Behouden vaart

Vandaag was de uitvaart van mijn tante. Natuurlijk was ze oud en was het te verwachten. Arjen zei het mooi: ze was een oude boom die er altijd was maar nu niet meer. De woorden hieronder kwamen vandaag – wel met enige trilling – over mijn lippen. Degenen die nu nog leven heb ik een beetje geanonimiseerd. Mocht je ze herkennen wil je dit dan uit respect voor je houden. (De reactiemogelijkheid is uitgeschakeld voor dit blog, omdat het daar niet om gaat.)

‘Toen me gevraagd werd om hier iets te zeggen over mijn tante Liesbeth wist ik niet waar ik moest beginnen want ik heb zoveel herinneringen aan haar. Ze is er heel mijn leven geweest en heeft me op een aantal belangrijke momenten steun en houvast gegeven en daardoor was ze heel speciaal voor mij.


Van vroeger ken ik alleen haar verhalen en die van mijn ouders: Tante Liesbeth was de 2 jaar jongere zus van mijn vader Herman, daarna kwamen oom J. en tante G. Ze was net zo oud als mijn moeder Dora. Mijn opa voer destijds op de tjalk ‘Loma’ en later kwam er een tweede schip bij de leunder ‘Gerda’ . Daar gingen Herman, Liesbeth en J. samen op varen. Uit die tijd stamt ook de naam Joep. Dat was een matrozennaam en een erenaam. Mijn vader noemde haar zo en voor mij werd ze dus tante Joepie. Zo ben ik haar blijven noemen en ook voor mijn kinderen wilde ze tante Joepie zijn.


Over dat varen weet ik alleen dat het hard werken was en dat ze een zwerfhondje dat steeds op de kade op haar zat te wachten mee aan boord heeft genomen. Dat was Bobby en ze was er dol op. Ze heeft me onlangs dat verhaal hoe dat dat is gegaan nog een keer verteld. Mijn tante had ambitie en zag dat ze niet eeuwig met haar broers moest blijven varen. Ze kwam in contact met oom Thieu die destijds aardrijkskunde studeerde. Mijn vader ontmoette mijn moeder en oom J. kreeg een andere baan. Tante Joepie en mijn ouders trouwden enkele maanden na elkaar in april en juni 1959.

Tante Joepie, en mijn moeder met mij op het roer van de leunder.

In 1961 ben ik geboren en twee jaar later mijn zus. De eerste echte herinneringen die ik aan tante Joep heb dateren uit de tijd dat ik op het internaat in Arnhem zat. Ik kreeg een prachtig sprookjesboek van ze dat ik nu nog steeds koester. Ook haalden ze me wel eens op in het weekend of in de vakantie als mijn ouders niet met hun schip in de buurt lagen. Ze deden altijd erg hun best om er een bijzonder verblijf van te maken, maar mijn herinneringen aan die tijd zijn vervaagd.

Wat ik me nog wel herinner is, dat ze met ons ging schaatsen op de ijsbaan die vroeger lag tegenover het verpleeghuis waars ze op het laatst woonde. Ze bond dan zelf ook de ijzers onder om mee te doen. En ook dat we mee mochten om te kamperen in de vouwwagen die ze destijds hadden. Toen ik puber was en graag wat extra zakgeld wilde verdienen, ging ik als huishoudhulp bij mijn tante aan de slag. Verder waren mijn oom en tante toen mijn steun en toeverlaat voor bijles in Engels, Frans en Duits op de middelbare school.

Tante Joepie gaf toen al lang naailes aan huis. Ze was er echt goed in. Al eerder maakte ze haar eigen trouwjurk en ook die van mijn moeder en van haar zus. Ze had de modevakschool gevolgd en werd lerares. Ze bleef zich daarin ontwikkelen. Ik weet nog dat ze later in Den Haag de opleiding tot meester kleermaker volgde en succesvol afrondde. Ze werd voorzitter van de examencommissie van de modevakschool en later presidente de stichting. Ze was altijd met naaiwerk en naailessen in de weer of met het opstellen of afnemen van examens en vernieuwing van de lessen en de boeken. Later heb ik ook modevakonderwijs gevolgd en altijd als tante Joepie en ik elkaar zagen dan hadden we het over naaien. Hoe je bepaalde patronen moest tekenen, hoe je de pasvorm moest veranderen, over stoffen, over knippen, modestijlen, naaimachines, handige tips en trucs. Ze wist er ongelooflijk veel van en kon het ook goed uitleggen. Vandaag draag ik een zelfgemaakte rok met een blinde rits. Tante Joepie zou dat opgemerkt hebben.


Tante Joepie en oom Thieu waren voor die tijd reislustig en zijn naar Canada, Australië of was het Nieuw-Zeeland en op heel veel plaatsen in Europa geweest. Ze genoten daarvan en wisten er heel veel over te vertellen. Ze zochten er ook mensen op die ze kenden van vroeger zoals uit de evacuatietijd, die ze destijds in de achterhoek doorbrachten omdat het schip in de oorlog tot zinken was gebracht. Familie en relaties daaraan was ze erg trouw.


Tante Joepie was heel erg nuchter en sprak ook over tegenvallers die ze meemaakte. Ze was zonder opsmuk en prikte door die van anderen heen. Daardoor werd ze voor mij ook belangrijk voor de ontwikkeling van mijn eigen kompas.
Wat ik me ook nog goed herinner is dat mijn oom geopereerd moest worden en hoe ze om ging met veranderingen die dit bracht. Ze kwam op voor aanpassingen op school. Later deed ze dat ook toen oma op in een verpleeghuis woonde. Ze was nuchter en niet bang en kwam op voor de mensen waar ze voor stond. Dit werd wel eens als lastig ervaren.

Ik huwde met Arjen en kreeg drie jongens en tante Joepie was dol op kinderen, terwijl het haar met oom Thieu helaas niet gegund was. We ondernamen allerlei uitstapjes met hen en ze kwamen graag naar de Randstad. Daarvoor kwam ze ook altijd op bezoek als ik weer verhuisde. Ze wilde graag zien waar ik terecht was gekomen.

Een periode waarin tante Joepie veel betekende was na de dood van mijn moeder, toen mijn vader, haar broer Herman, dement bleek. Zij en haar zus G. hebben toen veel praktische steun gegeven en waren een klankbord bij de reis van mijn vader door de verschillende verzorgingshuizen tot hij zijn laatste rustplaats bereikte.


Mijn kinderen waren nog jong en tante Joepie probeerde het gemis van opa Herman en oma Dora een beetje te compenseren door ze wat te geven voor hun rapport of zomaar een kaartjes te sturen of samen op pad te gaan. Ik zal nooit het uitje vergeten naar Tivoli, waarbij oudste de achtbaan in ging en dat oom Thieu als tachtigjarige gewoon meereed en dat tante Joepie met jongste en middelste de ballenbak en het labyrint in ging. Hoezo oud?


Tante Joepie kon heel goed het gesprek met de opgroeiende kinderen aangaan. Ze wilde alles weten over de zwemles, muziek en de scouting. Ze had belangstelling voor hun wereld, onthield details en wist op die manier de juiste toon te treffen. Ze vroeg niet alleen maar ‘hoe is het op school’ of zo. Zelf was ze ook dol op muziek en speelde ze mondharmonica net als haar broers en zong ze in het kerkkoor van deze kerk.


Na het plotselinge overlijden van oom Thieu had ze het heel moeilijk, vooral ook om alleen thuis te zijn. Gezelschap werd steeds belangrijker. Ze had haar vriendinnen van allerlei clubjes waar ze dingen zoals zingen, volksdansen en reisjes mee deed en ze ging vaak naar de overkant naar het gasthuis voor een kopje koffie. In haar eentje verre autoritten doen werd lastiger alhoewel ze de weg naar haar broer in de Randstad nog wel lang wist te vinden.


De jaren vlogen voorbij en op een gegeven moment werd duidelijk dat tante Joepie niet meer zo gezond was fysiek en mentaal zoals ze zelf dacht en hoopte. Met het groots mogelijke respect voor haar zelfstandigheid en voorkeuren heeft haar zus G. de koers uitgezet naar een veilige woonst. Dit ene zinnetje vat een boekwerk aan zorgen samen maar dat oprakelen heeft geen zin. Oom J. en anderen zoals haar huishoudelijke hulp assisteerden op hun manier en de diverse neven en nichten zoals ik belden haar, zochten haar regelmatig op, of namen haar mee voor een uitje.


In augustus 2019 vierde ze uitgebreid en gezellig haar 91e verjaardag met ons allemaal. Daarna ging ze in in een verpleeghuis wonen. Dit vroeg een grote aanpassing van haar maar het lukte aardig. Ze deed lekker mee aan de wandelingen en aan allerlei activiteiten zoals de zang, waarbij ze ook graag nog een dansje maakte. Ze had een dubbel activiteitenprogramma nodig ondanks dat ze 90 plus was. Tijdens de lockdown viel alles stil en al hielden we zo goed mogelijk contact, tante Joepie vond er toen helemaal niets meer aan en ze werd nog magerder dan ze al was.


Nog maar drie weken geleden vierde ze haar 92e verjaardag met de groep mensen die haar na stond. Vrolijk maar sterk vermagerd genoot ze van de belangstelling en de gezelligheid die dag. Het is snel gegaan nadien en we moeten hier nu afscheid nemen want ze is aan haar laatste reis begonnen. Vaarwel tante Joepie en bedankt voor alles. Woorden schieten altijd tekort, maar u begrijpt het wel. Behouden vaart. Ik zal u nooit vergeten.

december 2019 zie dit blog